0985.456.616

Chủ nhật, 18/11/2018

htnndlllcc

Home Đất và người Quân khu 3 Gốm Chu Đậu - Nơi hội tụ tinh hoa văn hóa Việt (tiếp theo kỳ trước)

Gốm Chu Đậu - Nơi hội tụ tinh hoa văn hóa Việt (tiếp theo kỳ trước)

Bài 2: HỘI TỤ VÀ LAN TỎA TINH HOA VĂN HÓA VIỆTb1gcd11


“Trải qua bao thăng trầm lịch sử, gốm Chu Đậu bị thất truyền hàng trăm năm. Kể từ năm 2001, với mong muốn khôi phục một dòng gốm trứ danh, Tổng Công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) đã đầu tư xây dựng nhà xưởng, cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, đồng thời mở các lớp đào tạo, đầu tư nghiên cứu men cổ, kỹ thuật sản xuất và mời các nghệ nhân truyền nghề cho lao động địa phương. Không chỉ hội tụ tinh hoa của nghệ thuật gốm, gốm Chu Đậu còn mang trong mình những nét thuần Việt riêng biệt của văn hóa truyền thống. Có lẽ sự hồi sinh của gốm cổ Chu Đậu là sự hồi sinh một chương trong lịch sử văn hóa dân tộc” – ông Nguyễn Hữu Thức, Giám đốc Công ty cổ phần gốm Chu Đậu chia sẻ với chúng tôi như vậy.


b1gcd11

Các nghệ nhân phân xưởng truyền thống vẽ các họa tiết trên sản phẩm gốm

 

Dẫn chúng tôi đi thăm các phân xưởng sản xuất, ông Nghiêm Đình Sơn, Trưởng phòng Kinh doanh (Công ty Cổ phần gốm Chu Đậu), say sưa giới thiệu: “Gốm Chu Đậu có những nét đặc sắc của người Việt, thể hiện ở màu men và họa tiết mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam. Mỗi sản phẩm đều chứa đựng thông điệp nhiều ý nghĩa, mong muốn của nghệ nhân về cuộc sống hạnh phúc và thành đạt. Các sản phẩm gốm Chu Đậu phù hợp để làm quà tặng, trang trí, đồ tâm linh, chính vì thế dân gian có câu: "Có gốm Chu Đậu trong nhà - như là có cả ông bà tổ tiên". Trải qua nhiều công đoạn, với những bàn tay tài hoa của các nghệ nhân, sản phẩm gốm Chu Đậu đã ra đời và có mặt ở khắp nơi trên thế giới”.

 

Vốn sẵn lòng thích cổ vật, được mục sở thị gian trưng bày các sản phẩm gốm làm tôi mê mẩn. Mê mẩn về dáng vẻ, chất men, về họa tiết, hoa văn trang trí... tất cả đều toát lên bản sắc, tinh hoa văn hóa Việt, rất đỗi gần gũi nhưng cũng mang đậm giá trị truyền thống, tín ngưỡng, triết lý và tâm hồn người Việt từ ngàn xưa. Những hình ảnh thanh bình, yên ả, gắn với thiên nhiên và cuộc sống lao động thường nhật của cư dân châu thổ sông Hồng, như cảnh mục đồng chăn trâu, cô gái lái đò, mái nhà tranh, cỏ cây, hoa lá, chim, thú được thể hiện bằng những nét vẽ phóng khoáng, thanh thoát trên từng sản phẩm.

 

Đem theo sự mê mẩn ấy vào thăm phân xưởng sản xuất, điều đầu tiên tôi để ý là các khẩu hiệu hành động thôi thúc các nghệ nhân thổi hồn vào sản phẩm “Phục hưng nghiệp tổ kết tinh hoa/Hòa hợp âm dương sinh bảo vật”, “Yêu thợ, yêu thầy nhờ có học/No ăn, no mặc bởi hay làm”. Nhưng chủ đạo chính vẫn là dòng chữ “Gốm Chu Đậu – tinh hoa văn hóa Việt” – một nhận xét, một câu đúc rút nổi tiếng của cố Đại tướng Võ Nguyên Giáp dành cho gốm Chu Đậu.

 

Nghệ nhân Chu Thị Yến, Phân xưởng gốm truyền thống, chia sẻ: “Là người con quê hương, chúng tôi tự hào được tiếp nối nghề truyền thống. Là nghệ nhân vẽ, chúng tôi phải đạt đến trình độ “truyền thần”, vẽ theo mẫu đảm bảo độ sắc nét, mềm mại, đều tay; kết hợp giữa truyền thống và hiện đại. Muốn đạt đến trình độ ấy thì đòi hỏi người nghệ nhân phải yêu nghề, thổi hồn vào từng sản phẩm. Các họa tiết, hoa văn được chúng tôi thực hiện theo phương pháp vẽ dưới men, tức là hoa văn được vẽ trên gốm thô trước, rồi sản phẩm sẽ được tráng men và nung sau”.

 

Đến với phân xưởng Điêu khắc, các nghệ nhân thoăn thoắt đôi bàn tay. Ngừng tay trong giây lát, nghệ nhân Bùi Văn Tiễu, giảng giải đầy vẻ huyền bí: “Làm được những phôi như thế này, điều quan trọng là phải bắt nguồn từ nguyên liệu. Nguyên liệu để làm gốm là đất sét trắng được lấy từ vùng đất thiêng Chí Linh, nơi giao nhau của sáu dòng sông đã tạo nên lớp trầm tích quý giá được lắng đọng qua hàng trăm năm, nhờ sự bồi đắp của Lục Đầu giang. Đất đủ độ phong hóa, được trải qua quá trình lắng, lọc, ủ công phu để loại bỏ tạp chất và đạt độ dẻo, mịn cần thiết. Đất đạt tiêu chuẩn được người thợ chuốt nặn trên bàn xoay để tạo nên hình hài các loại sản phẩm, như chậu, bình hoa, bát, đĩa, tượng mỹ nghệ, đồ thờ cúng… đa dạng về chủng loại và kích cỡ. Tùy theo từng sản phẩm để tạo hình, người thợ giỏi đạt đến trình độ nghệ nhân phải có được trí tưởng tượng tốt, con mắt tinh anh, chỉ cần nhìn qua là đã như một cỗ máy phô tô coppy chụp được cả mẫu mã, hình dáng và kích cỡ”…

 

Theo ông Nghiêm Đình Sơn thì điều làm nên thương hiệu và uy tín của gốm Chu Đậu còn ở nước men. Các lớp men đa dạng, từ men trắng trong, men ngọc, men hoa lam, men lục, xanh nâu, đến men tam thái, men rạn, men xoáy…Trong số đó, men rạn là nổi tiếng hơn cả. Điểm đặc biệt của dòng men cổ này là màu vàng ngà của men được làm từ vật liệu tự nhiên sẵn có là vỏ trấu thóc nếp. Quá trình nung ở nhiệt độ cao đã hình thành nên các đường chỉ như những vết rạn nhỏ chạy trong lớp men. Chính nhờ có nhiều điểm khác biệt ấy mà gốm Chu Đậu còn được coi là dòng gốm đạo, gốm bác học. Tuy vậy, gốm cổ còn nhiều điều bí ẩn, Công ty gốm Chu Đậu vẫn tiếp tục nghiên cứu, phục hồi và sáng tạo hơn nữa để làm thăng hoa các sản phẩm.

 

Sau hàng trăm năm mai một, gốm Chu Đậu đã được hồi sinh, kế thừa và phát triển để trở thành mặt hàng xuất khẩu có giá trị. Những sản phẩm đa dạng của làng nghề Chu Đậu với chất lượng cao, mẫu mã đa dạng đã chinh phục được khách hàng trong và ngoài nước. Sản phẩm gốm Chu Đậu hiện được xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời được trưng bày tại 46 bảo tàng danh tiếng của 32 nước trong khu vực và thế giới.

Bình Minh