1

Thứ 6, 15/12/2017

Quay về Bạn đang ở trang: Home Nội dung khác Kinh tế - Đời sống Bài học từ việc khai thác nguồn lợi thiên nhiên

Bài học từ việc khai thác nguồn lợi thiên nhiên

bhtvktnltnThôn Ngọc Tỉnh, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy (Hải Phòng) là nơi diễn ra lễ hội cầu ngư, rước cá Sủ vàng độc đáo mang đặc trưng riêng của ngư dân vùng biển Hải Phòng. Trước kia, cá rước được bắt từ dưới nước lên, “bằng xương bằng thịt”, nhưng ngày nay, cá rước là “gỗ”, bởi từ lâu ngư dân địa phương không còn gặp cá Sủ vàng. Hiện tại, loại cá được định giá bạc tỷ này chỉ còn sống trong ký ức của một số người cao tuổi trong làng.


Cá thường hóa bac tỷ


Ông Nguyễn Duy Tùy, 88 tuổi, từng phụ trách lĩnh vực thủy sản của huyện Kiến Thụy, cho biết: “Tên đầy đủ của loài cá này là “Sủ vàng kép”. Nó có thân hình to lớn (con to nhất có thể đạt 140 kg, dài 2 m), vây dài, đầu màu vàng, thân màu trắng hơi phớt vàng, hai bên mình có hai vệt màu xanh chạy dài từ cổ xuống tận đuôi hệt như hai sợi chỉ len buộc trên thân. Cá Sủ vàng sinh sống ở biển, đến mùa sinh sản (tháng 1 - 4 và 9 - 10 âm lịch) sẽ vào các vùng cửa sông nước lợ cặp đôi. Cá con ngược lên vùng nước ngọt sâu trong đất liền sống và sau khoảng 1 - 2 năm sẽ dần tìm ra biển (khi đã đạt trọng lượng lớn hơn 10 kg). Trước đây, vùng cửa sông Văn úc là nơi ra vào ưa thích của Sủ vàng kép, nên ngư dân trong làng có thể dễ dàng bắt được loại cá này, cao điểm vào những năm 1964, 1965 một mẻ lưới có thể thu được 4 đến 5 tấn cá Sủ vàng”. Tuy nhiên, vì thịt của cá Sủ vàng không ngon nên thời điểm ấy bán rất rẻ, ít người mua, giá trị thực tế kém xa với các loại chim, thu, nhụ, đé.


Ấy vậy mà, những năm 1977, 1978, giá cá Sủ vàng bỗng trở nên cao bất thường, những chiếc bóng cá xưa kia thừa thãi gác đầy góc bếp, nay bỗng có cái “giá trên trời” khiến dân làng Ngọc Tỉnh đua nhau đánh bắt Sủ vàng. Ông Nguyễn Duy Khai, 83 tuổi là một trong ba người làng, đánh được nhiều cá Sủ vàng nhất lúc bấy giờ kể lại: “Cả làng đua nhau đi săn Sủ vàng kép, rộn ràng cả bến sông, những thanh niên trước kia bỏ nghề sông nước, ra thành phố làm thuê cũng trở về quê hương sắm lưới, sắm thuyền tích cực ra khơi. Bởi lẽ, chỉ cần bắt được con cá Sủ vàng vài chục cân là có thể nuôi sống gia đình mấy miệng ăn trong vòng một tháng. Bản thân tôi, năm 1982, may mắn bắt được con cá Sủ vàng 94 kg, bán được 10 triệu, tính thời giá hồi đó là cả một gia tài lớn”.


bhtvktnltn

Sủ vàng kép biến mất, người dân Ngọc Tỉnh chỉ còn được ngắm sủ vàng bằng gỗ trong đình làng


Tuy nhiên, sau một thời gian tổng lực đánh bắt, số lượng cá Sủ vàng giảm đi trông thấy, mặt khác tình hình khai thác khó khăn càng đẩy giá cá lên cao vùn vụt. Vào những năm 90 của thế kỷ trước, một kilôgam cá có giá vài triệu đồng, còn bây giờ nếu bắt được con cá như của ông Khai thì chắc chắn có tiền tỷ trong nhà. Tiếc rằng vận may phát tài sớm “ngoảnh mặt” với người dân Ngọc Tỉnh, bởi lẽ bước sang đầu thế kỷ 21, Sủ vàng kép hoàn toàn biến mất khỏi vùng cửa sông Văn úc và kéo theo sự tàn lụi của nghề chài lưới nơi đây.


Tận diệt đến tuyệt chủng


Theo ông Khai và người dân địa phương, sở dĩ giá cá Sủ vàng kép bỗng nhiên cao bất thường bởi bóng cá được sử dụng làm chỉ khâu tự tiêu trong y học. Khi người bệnh sử dụng loại chỉ này để khâu vết mổ thì không cần công đoạn rút chỉ, chỉ sẽ tự phân hủy trong cơ thể mà không ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.


Bắt đầu từ cuối những năm 70 của thế kỷ trước, một số nước châu Âu đã bắt đầu thu gom bóng cá để sản xuất chỉ. Lợi dụng cơ hội này, một số “ông chủ” trên thành phố về các vùng trọng điểm khai thác cá Sủ vàng thu mua với giá cao hơn bình thường rồi bán lại cho nước ngoài với giá “ngất ngưởng”, gấp hàng chục lần so với giá mua vào. Công việc làm ăn thuận lợi với lợi nhuận siêu ngạch, khiến các ông chủ cạnh tranh nhau ngày càng quyết liệt. Không chỉ giá cá được đẩy lên cao, mà ngư dân còn được họ đầu tư nâng cấp thuyền, trang bị lưới hiện đại để nâng cao năng suất đánh bắt với điều kiện khi đánh được cá chỉ được bán cho chủ đầu tư.


Vậy là “cơn sốt cá Sủ vàng” rộ lên, bao nhiêu cá Sủ vàng to bé, lớn nhỏ ở dưới nước được bắt lên hết. Vì số lượng cá giảm dần theo thời gian và vì lợi nhuận, sự cạnh tranh xuất hiện ngay cả trong nội bộ ngư dân, khi tất cả đều tổng lực săn bằng được Sủ vàng. Số lượng thuyền nhiều đến nỗi người ta phải bốc thăm quyền được ra khơi, các thuyền giữ bí mật với nhau về vị trí ngư trường có cá Sủ vàng và sản lượng cá đánh, bán được…


Chứng kiến quá trình Sủ vàng kép từ một loài cá bình thường trở nên đắt giá bạc tỷ và cũng vì đắt giá mà biến mất, những người như ông Tùy, ông Khai không khỏi trăn trở trước nguy cơ tuyệt chủng của loài cá quý. Trước thông tin, trong vài năm trở lại đây, cá Sủ vàng hoàn toàn “mất tích” tại các vùng cửa sông ven biển từ Hải Phòng đến Nghệ An, ông Khai bần thần, thấy mình như có trách nhiệm: “Thời chúng tôi, do thiếu thông tin về giá trị thực của Sủ vàng kép và vì lợi nhuận trước mắt, nên chỉ nghĩ đơn giản cố sao bắt được cho nhiều rồi đem bán, mấy ai tính đến việc bảo vệ và gây giống loài cá quý. Nếu làm được vậy thì thế hệ con cháu sau này có thể thu về nguồn lợi bền vững, lớn hơn gấp nhiều lần từ cá Sủ vàng, chứ không phải chỉ là “ngắm cá gỗ trong đình làng” như bây giờ”.


Chỉ vào đống lưới đang nằm “ngoan ngoãn” trong thùng phi, ông Khai không khỏi hồi tưởng về một thời trai trẻ, sôi động với sóng nước. Ông cho biết: “Trước kia, nó là lưới dùng để săn sủ vàng kép nhưng giờ công dụng của nó là “vây chuồng gà”. Giá thế hệ chúng tôi biết khai thác nguồn lợi từ sông nước một cách hợp lý thì giờ này chắc lưới đang theo cháu tôi vượt sóng vươn khơi”.

ANH DŨNG


 

dcttkn70ctvnn