0985.456.616

Thứ 4, 20/02/2019

htnndlllcc

Home Văn hoá - Thể thao Độc đáo phong tục đón Tết của người Dao Thanh Y dưới chân núi Yên Tử

Độc đáo phong tục đón Tết của người Dao Thanh Y dưới chân núi Yên Tử

Cứ mỗi độ Tết đến, Xuân về, đồng bào dân tộc Dao Thanh Y, dưới chân núi Yên Tử, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh lại tổ chức ăn Tết cổ truyền theo phong tục của mình với nhiều nét riêng biệt và vô cùng độc đáo.dddptnjcjcjjcjd


Tết của người Dao Thanh Y nơi đây bắt đầu từ ngày 20 tháng Chạp. Các gia đình trưởng tộc tổ chức ăn Tết đầu tiên, sau đó mới đến các nhà thứ được ăn Tết. Trong khoảng thời gian này, đồng bào khá bận rộn chuẩn bị mọi thứ cho ngày Tết tiếp theo của năm mới như: gạo, thịt, củi đóm… vệ sinh, trang trí nhà cửa ngăn nắp, may vá. Đặc biệt nhất là sắm quần áo mới để diện trong nghi lễ, đón xuân và du xuân trong những ngày Tết.


dddptnjcjcjjcjd

Các bà, các mẹ gói bánh chưng đón Tết

 

Người Dao Thanh Y quan niệm, Tết là sự khởi đầu, mừng cho một năm mới với nhiều may mắn, hạnh phúc và cũng là dịp để con cháu sum họp trở về ăn Tết. Với ý nghĩa, tiễn năm cũ đón chào năm mới với nhiều điều ước sẽ đến trong năm mới. Những ngày này người Dao Thanh Y dù đi làm ăn xa hay con gái lấy chồng đều trở về quê hương để đón ngày Tết. Người Dao cũng quan niệm, những ngày này là dịp để ông bà, tổ tiên được về ăn Tết gặp mặt các người thân trong gia đình…

 

Một ngày cuối năm, khi những màn sương còn ôm ấp chưa chịu rời những dãy núi cao, khi những giọt sương đêm còn đùa giỡn trên những nhành đào xuân là thời điểm thôn Khe Sú bắt đầu sáng. Vượt qua quãng đường hơn 30 cây số từ trung tâm thành phố Uông Bí, chúng tôi về nhà ông Trương Đức Sơn khi gia đình ông đang chuẩn bị đón Tết. Ông bảo rằng, người Dao có lẽ là dân tộc đón Tết sớm nhất trong các dân tộc ở Việt Nam. Việc đón Tết cũng là nét đẹp văn hóa mà hàng trăm năm nay, dân tộc Dao vẫn giữ được. Trước khi Tết, người trưởng tộc sẽ đến báo các anh em trong họ đến nhà giúp để việc đón Tết cúng tổ tiên được thuận lợi. Bên cạnh đó, người chủ nhà cũng phải nhắc nhở con cháu trước Tết không được vào rừng chặt cây hay săn thú đó là một điều kị nhất ngày Tết. Đơn giản vậy thôi nhưng đối với người Dao Thanh Y thì đó là 1 ngày lễ quan trọng để con cháu nhớ ơn ông bà, tổ tiên và thần linh núi rừng.

 

Tết của người Dao Thanh Y không thể thiếu mâm cỗ tổ tiên được chuẩn bị nhờ đôi tay khéo léo của những người phụ nữ. Từ những nông phẩm gần gũi, thân thuộc như gà, lợn, ốc, gạo nếp và gạo tẻ…người Dao đã chế biến thành một mâm cỗ cúng rất giản dị mà lại ý nghĩa, là một cách để tưởng nhớ tổ tiên, cội nguồn. Mâm cỗ của người Dao Thanh Y ở Khe Sú nhất thiết phải có 3 con gà luộc để nguyên không chặt, 1 xâu gan lợn, 2 xâu thịt lợn luộc, 1 bát ốc khe và 1 bát rượu. Những gia đình nào khá giả có thể chuẩn bị thêm cá nướng. Thêm vào đó, hai thứ bánh quen thuộc của người Dao trong ngày Tết này là bánh chưng gù và bánh tẻ. Gà, rượu thịt là những vật phẩm người Dao dâng lên tổ tiên bằng những con vật mà mình nuôi được, những vật mình làm được với ý nghĩa tổ tiên sẽ phù hộ những người trong nhà mạnh khỏe, mùa màng bội thu. Người Dao Thanh Y rất coi trọng nghĩa, nên thường mâm cỗ của người Dao có thêm bát ốc khe luộc, người Dao quan niệm, khi chủ nhà có cái ăn, thì đầy tớ cũng được phần, và phần bát ốc khe dành cho đầy tớ, người giúp việc trong nhà. Bên cạnh mâm cỗ cúng là khay đựng tiền giấy tượng trưng cho thỏi vàng, thỏi bạc để cúng cho phúc lộc đủ đầy, gia chủ thịnh vượng.

 

Người Dao Thanh Y nơi đây thường cúng tổ tiên vào lúc từ 10 giờ sáng đến 11 giờ trưa, thời gian này, các cụ tổ tiên dù ở đâu đó xa xôi cũng đã tề tựu đông đủ ở nhà, để hưởng thụlễ vật con cháu dâng lên. Hầu hết người Dao đều mời các thầy Cả (thầy Tào- người được cấp sắc) đến cúng Tết cho gia chủ. Vì đối với họ, thầy Cả được đào tạo và có một phép siêu nhiên để giao tiếp với các tổ tiên của gia chủ. Các vị thầy có thể “tâm tình, thủ thỉ” những điều mà con cháu cần cầu xin và ngược lại tổ tiên có thể yêu cầu từ gia chủ những điều gì đó từ con cháu. Trước giờ làm lễ, người chủ của gia đình sẽ ghi tất cả tên tuổi của các cụ từ 3 đời của nhà mình, để thầy Cả ghi ra giấy và sẽ thỉnh các cụ tổ tiên đó về chứng giám lễ. Đến giờ làm lễ, thầy Cả sẽ dùng kiếm và hương, tiền âm dương xin lệnh của tổ tiên về chứng giám lễ của con cháu và cũng là cầu mong tổ tiên về gia hộ cho con cháu mạnh khỏe, làm ăn phát đạt, xua đuổi thói hư tật xấu, nghêng đón điều vui vẻ, hạnh phúc về với gia đình.

 

Trong khi làm lễ, người chủ của gia đình sẽ có mặt ở gần thầy Cả, chịu sự sai bảo, hay yêu cầu nào đó của thầy Cả. Người chủ nhà sẽ rót những lớp rượu đầu tiên để dâng lên tổ tiên mình. Theo ông Sơn, điều này để thể hiện sự kính trọng đối với các bậc sinh thành và thần linh núi rừng đã ban cho người Dao Thanh Y mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Sau khi buổi lễ kết thúc, Thầy Cả sẽ nhặt mỗi thứ lễ vật trên mâm cỗ cho vào bát và đọc lệnh, đưa lên trán và lòng bàn tay của chủ nhà và lần lượt các thành viên trong gia đình để tỏ lòng thành kính biết ơn tổ tiên. Cùng với việc làm đó, người gia chủ sẽ đón nhận và lễ lại thầy Cả, như một sự cảm ơn thầy Cả đã hoàn thành xong buổi lễ cúng. Bà Triệu Thị Hương, một già làng trong thôn giải thích với chúng tôi rằng: “Người Dao Thanh Y làm vậy để bảo ban con cháu phải biết quý trọng những thực phẩm do mình bỏ công sức làm ra, không bao giờ được phí phạm”.

 

Sau khi mọi thủ tục ban đầu đã xong xuôi lúc này, những già làng được ông Sơn mời đến ngồi xúm lại quanh bát rượu bâu vừa uống, vừa chúc gia chủ một năm mới tốt lành. Xong xuôi mọi việc, gia chủ gắp mỗi món một ít ăn trước chiếu lệ rồi mới mời mọi người cùng vào thưởng thức. Cuộc vui kéo dài đến bao lâu tùy thuộc vào lượng rượu nhiều hay ít.

 

Người Dao Thanh Y cũng giống như quan niệm của người Kinh, trong ngày đầu năm, người xông nhà có vai trò đặc biệt quan trọng đối với mỗi gia đình vì người ấy sẽ mang đến những điều tốt đẹp, may mắn cho gia đình trong suốt cả năm.

 

Mùa xuân lại về trên những bản làng của người Dao Thanh Y, những tiếng cười nói rộn rã, tiếng gọi bạn đi chơi Tết của các chàng trai, cô gái . Các bà các mẹ xúng xính trong những bộ váy áo truyền thống đi chơi Tết , xuống hội làng hòa mình cũng với các trò chơi dân gian đặc sắc như kéo co, đánh đu, hay các làn điệu hát Páo Dung mượt mà, trữ tình mùa xuân. Đó cũng là niềm tin, ước vọng cho cuộc sống tươi đẹp, niềm tự hào về một nền văn hóa độc đáo đậm đà, bản sắc của dân tộc mình mà họ gìn giữ bao đời nay.

Long Vũ